قراردادهای مشارکت در ساخت در موضوعات مختلفی مانند مشارکت در ساخت ساختمان، کارخانه و … کاربرد اساسی و نقش تعیین کننده دارند. برای درک دقیقتر اهمیت این نوع قراردادها به تعریف مفهوم و بررسی ساختار قرارداد مشارکت در ساخت می پردازیم.
در ابتدا شاید با این سوال مواجه باشیم که قرارداد مشارکت در ساخت چیست؟ در ادامه توضیحاتی در مورد این دسته از قرارداد ها را بیان خواهیم کرد.
قرارداد مشارکت در ساخت کارخانه یکی از مهمترین و در عین حال پیچیده ترین قراردادهای حقوقی در حوزه سرمایهگذاری، صنعت و تولید است. این قرارداد زمانی منعقد میشود که یک یا چند شخص (حقیقی یا حقوقی) با هدف ساخت و بهره برداری از کارخانه، سرمایه، زمین، تخصص یا امکانات خود را به اشتراک میگذارند. تنظیم نادرست چنین قراردادی میتواند منجر به اختلافات سنگین مالی، توقف پروژه، هدر رفت سرمایه و حتی دعاوی طولانیمدت قضایی شود.
در این مقاله، بهصورت کامل و تخصصی به بررسی نمونه قرارداد مشارکت در ساخت کارخانه، بندهای مهم، ریسکها، نکات حقوقی و یک نمونه واقعی به همراه توضیح میپردازیم.
چرا قرارداد مشارکت در ساخت کارخانه ضروری است
برای درک این موضوع که قرارداد مشارکت در ساخت دارای چه درجه ای از اهمیت است و چه جایگاه مهمی در روند مشارکت دارد در ادامه به بیان و بررسی چند نکته می پردازیم.
جلوگیری از اختلافات حقوقی
قرارداد مشارکت در ساخت کارخانه، چهارچوب حقوق و تعهدات شرکا را بهصورت شفاف مشخص میکند. در نبود قرارداد دقیق، اختلاف بر سر سهم سود، هزینهها، مدیریت یا مالکیت کارخانه اجتناب ناپذیر است، و همین امر باعث ایجاد و اقامه دعاوی پر هزینه قضایی طولانی مدت، هدر رفت زمان و سرمایه و مشکلاتی خواهد شد که پروژه را به صورت موقت و یا بهصورت کلی متوقف خواهد کرد، پس نگارش و تدوین یک قرارداد مناسب که تضمین و تعیین کننده حقوق و تکالیف طرفین آن است یک موضوع بسیار پر اهمیت است که از بروز مشکلات بسیار جلوگیری می کند. استفاده از تخصص یک وکیل قرارداد مشارکت در ساخت در تدوین چنین قرارداد هایی میتواند یک تصمیم عاقلانه باشد که از مشکلات مذکور جلوگیری خواهد کرد.
تعیین دقیق سهمالشرکه طرفین
در پروژههای صنعتی، آوردهها همیشه نقدی نیستند. یکی زمین میآورد، دیگری سرمایه، شخص سوم دانش فنی.
قرارداد مشارکت در ساخت کارخانه، ارزشگذاری و سهم هر طرف را مشخص میکند. هنگامی که پیش از شروع هر پروژه میزان آورده طرفین، نوع سرمایه و میزان سهم هر یک از سود پروژه مشخص و شفاف باشد، هر یک از طرفین به روشنی و با اطلاع کامل شرایط را میپذیرند و همین موضوع باعث عدم ایجاد شبهه و سوءتفاهم هایی میشود که میتوانند بر روند پروژه تاثیرگذار باشد و هرگونه عدم شفافیت در سهم الشرکه میتواند به دعاوی مختلف قضایی منجر شود از همین رو تعیین دقیق سهم الشرکه هر یک از طرفین بسیار مهم و ضروری است.
تضمین اجرای تعهدات
در قرارداد مشارکت در ساخت کارخانه، ضمانت اجرا (وجه التزام، خسارت تأخیر، فسخ) نقش حیاتی دارد و بدون آن، پاسخگو کردن طرف متخلف هرچند از نظر مسئولیت قراردادی و قانونی ممکن است اما بسیار پر هزینه و دشوار خواهد بود. فرض کنید تمام تضامین و وعده های طرفین بهصورت شفاهی مطرح شده و در قرارداد بهصورت مکتوب و مدون درج نشود، در صورت تخلف هر یک از طرفین در ایفای تعهدات خود، این قرارداد شما و تضامین مندرج در قرارداد است که از حقوق شما حفاظت و حراست خواهد کرد. تضامینی مانند وجه التزام، خسارت تاخیر، حق فسخ و … باید با بیان جزییات، شرایط و با رعایت موارد قانونی در قرارداد درج شوند تا امکان اجرا و استفاده از آن ها در صورت نیاز فراهم باشد.
الزام قانونی برای پروژههای بزرگ
در بسیاری از موارد (دریافت مجوزها، تسهیلات بانکی، جذب سرمایهگذار)، ارائه قرارداد رسمی مشارکت عملا الزامی است که بسته به نوع قرارداد و قوانین مربوطه این الزامات متفاوت است. بسیاری از پروژه ها برای انجام به حمایتهای بانکی و دولتی نیاز دارند و این حمایت ها نظیر تسهیلات بانکی یا صدور مجوز های اداری فقط در صورتی امکانپذیر است که پروژه حالتی رسمی داشته و همه چیز در آن شفاف و روشن باشد. از این رو وجود یک قرارداد مشارکت قانونی که بهطور صحیح و روشن با رعایت تمام نکات قانونی، حقوقی و فنی تنظیم شده است الزامی است. همچنین برای جذب سرمایه گذار در پروژه ها نیز این موضوع اهمیت ویژهای دارد، زیرا سرمایه گذار باید بداند که در چه پروژه ای با چه تضامینی و چه ریسک هایی سرمایه گذاری می کند. وجود یک قرارداد مناسب با بالا بردن شفافیت و ایجاد تضمین های مناسب ریسک را برای سرمایه گذاری به میزان قابل توجهی کاهش داده و همین امر سرمایه گذار را به سرمایه گذاری در پروژه تشویق خواهد کرد.
تعریف قرارداد مشارکت در ساخت کارخانه چیست؟
قرارداد مشارکت در ساخت کارخانه را میتوان از منظر حقوقی بهصورت شکلی و ماهیتی مورد بررسی قرار داد. این قرارداد مانند هر قرارداد دیگری دارای طرفین (حقیقی یا حقوقی)، تعهدات، شرایط اجرا، پرداخت، تضامین و بهطور کلی در برگیرنده حقوق و تکالیفی برای امضا کنندگان آن است. در ادامه با ذکر جزییات، به تعریف هر یک از موارد مربوط به اینگونه قرارداد خواهیم پرداخت.
مفهوم حقوقی قرارداد مشارکت
قرارداد مشارکت در ساخت کارخانه، توافقی است که به موجب آن دو یا چند شخص با تجمیع آوردههای خود (زمین، سرمایه، تخصص، تجهیزات) اقدام به ساخت و راه اندازی کارخانه نموده و در منافع و زیانهای آن شریک میشوند.
زیان هایی که بعضا به علل مختلف مانند تورم، کمبود تجربه، مشکلات فنی و عوامل غیر قابل پیش بینی توسط هر یک از طرفین می تواند نادیده گرفته شود یا بی اهمیت شمرده شود، اما همین امر می تواند در روند پروژه اخلال جدی ایجاد کرده و باعث ضررهای هنگفتی گردد. در یک قرارداد مشارکت در ساخت کارخانه مناسب و حرفه ای پیش بینی موضوعات و چالش های فنی تا میزان قابل توجهی از این زیان ها جلوگیری خواهد کرد.
ماهیت حقوقی قرارداد
قرارداد مشارکت در ساخت کارخانه از نظر ماهیتی نوعی قرارداد خصوصی است که در آن مفاهیمی مانند شرکت، سهم الشرکه، مالکیت، تعهد و تضامین دارای اهمیت ویژه ای هستند. در ادامه به تعریف این مفاهیم خواهیم پرداخت.
- قرارداد خصوصی (ماده 10 قانون مدنی): مبنای اصلی این قرارداد اراده طرفین و ماده 10 قانون مدنی است که به قراردادهای خصوصی که بهصورت صحیح منعقد شده و مخالف قانون نباشد اعتبار می بخشد.
- شرکت مدنی (عقد شرکت): از منظر تجمیع سرمایه (زمین و سرمایه سازنده) و تقسیم سود و زیان، به شرکت مدنی نزدیک است، اما یک نهاد حقوقی مجزا است و با شرکت تجاری تفاوت دارد.
- سهم الشرکه: آوردههای هر طرف (زمین و سرمایه ساخت) «سهم الشرکه» است، یعنی بخشی از مال مورد نظر است که شراکت بر اساس آن تعیین میشود.
- عهدی و تملیکی: قرارداد مشارکت در ساخت ماهیتی عهدی و تملیکی دارد به معنای ساده تر یعنی تعهداتی (عهدی) برای ساخت وجود دارد و مالکیت به تدریج و با پیشرفت کار (تملیکی) و البته مطابق با متن قرارداد و توافق طرفین منتقل میشود.
- مستمر: ماهیت آن به دلیل تداوم در طول فرآیند ساخت (از ابتدا تا انتها) مستمر است.
- رضایی و مختلط: به این معنی که بر اساس رضایت طرفین منعقد شده و مختلط است؛ یعنی در برخی موارد با عقود معین مانند جعاله (پیمانکاری ساخت) و وکالت (نمایندگی در امور ساخت) شباهت دارد.
بندهای اصلی در قرارداد مشارکت در ساخت
هر قرارداد استانداردی که قابلیت اجرا را دارا بوده و تضمین کننده اهداف طرفین از انعقاد این قرارداد باشد دارای شرایط و مفاد ویژهای است که رعایت هر یک از این موارد دارای اهمیت است، چرا که چارچوب تعهدات، نحوه اجرا، زمان بندی ها، سهم الشرکه، مشخصات طرفین بهطور صحیح و دقیق، تضامین و حقوق طرفین را مشخص می کند. حتی ترتیب نگارش این موارد در قرارداد به یکدستی و یکپارچگی آن کمک کرده و مطالعه، فهم و تفسیر درست قرارداد را برای خواننده ممکن میسازد. پس ترتیب نگارش صحیح بند های قرارداد نه تنها از لحاظ بصری بلکه از نظر فنی و حقوقی نیز اهمیت دارد. در ادامه به بیان این موارد خواهیم پرداخت.
مشخصات کامل طرفین
در ادامه به بررسی مواردی از مشخصات طرفین میپردازیم که حتما باید در قرارداد مشارکت در ساخت ذکر شوند.
نام و نام خانوادگی / نام شرکت
درج اطلاعات شخصی طرفین در قرارداد هرچه دقیقتر و کاملتر باشد نهتنها ضرری را متوجه طرفین نمیکند بلکه از اشتباه نیز جلوگیری خواهد کرد، در نتیجه هرچه می توانید اطلاعات کامل تری از طرفین را در قرارداد ثبت کنید.
شماره ملی / شناسه ملی
اشخاص حقیقی دارای شماره ملی و شماره شناسنامه هستند، بر خلاف شماره شناسنامه که امکان تکراری بودن آن وجود دارد، هر شخص حقیقی تنها یک شماره ملی دارد که نه تغییر می کند و نه مشابهی دارد پس در مورد اشخاص حقیقی حتما شماره ملی شخص را درج کنید. اما در مورد اشخاص حقوقی، وجه داشته باشید که شناسه ملی شرکت ها همانند شماره ملی یکتا، غیرقابل تغییر و غیرمشابه هستند پس اگر طرفی از قرارداد یک شخص حقوقی است حتما از شناسه ملی شخص حقوقی در قرارداد استفاده کنید.
آدرس و اطلاعات تماس
اطلاعات تماس مندرج در قرارداد از این رو دارای اهمیت است که برای مکاتبات آتی بین طرفین قرارداد مورد استفاده قرار می گیرد و در مسائل حقوقی احتمالی که در آینده امکان بروز آنها وجود دارد، این اطلاعات می تواند نقش مهمی ایفا کند. بهطور مثال گاهی نیاز است موردی را طبق قرارداد به طرف دیگر اطلاع دهید، حال طبق موارد مندرج در قرارداد پست الکترونیکی اعلامی از سوی طرف دیگر و مکاتبه شما با این نشانی دارای اعتبار بوده و در صورتی که نیاز به اثبات مکاتبه بین شما با طرف دیگر باشد مکاتبه شما با همین آدرس پست الکترونیکی که در قرارداد ثبت شده است دارای اعتبار است.
موضوع قرارداد
موضوع قرارداد باید کاملاً شفاف باشد بهطور مثال مشارکت در ساخت، تامین سرمایه، تجهیز و بهره برداری از کارخانه تولید مواد شوینده به همراه ذکر مشخصات فنی محصول به صورت کامل، همچنین درج مشخصات پلاک ثبتی محلی که قرار است کارخانه در آن احداث شود باید کاملا بهصورت دقیق و شفاف در قرارداد بیان شود.
منظور از شفافیت در موضوع قرارداد این است که باید کاملا غیر قابل تفسیر باشد، یعنی واضح و بدون هیچ شک و شبهه ای بیان کننده قصد، نیت و خواسته طرفین از انعقاد قرارداد بوده و این امکان که بشود تفاسیر و معانی مختلفی از موضوع درج شده در قرارداد را برداشت کرد به صفر برسد. زیرا قراردادها در چارچوب های مختلف می توانند دارای معنا و بار حقوقی متفاوتی باشند پس در انتخاب و نگارش موضوع قرارداد باید نهایت دقت را به عمل آورد.
آوردههای طرفین
در قراردادهای مشارکت در ساخت کارخانه، آورده های طرفین میتواند نقدی یا غیر نقدی باشد. ذکر نوع آورده، میزان، زمان بندی و هر چه که مربوط به آورده است بسیار مهم و سرنوشت ساز است. این آورده ها شامل آوردههای نقدی مانند وجه رایج و آورده های غیر نقدی مانند اموال غیر منقول، تجهیزات، دانش یا انجام امور اداری مانند اخذ مجوز هاست.
آورده نقدی
- میزان سرمایه
- زمان و نحوه پرداخت
در مورد زمان و نحوه پرداخت از کلی گویی در قرارداد بپرهیزید. اگر روش های مختلفی برای پرداخت از نظر زمان بندی و نحوه آن در نظر دارید آن را مکتوب کنید. بهطور مثال: اگر قرار است پرداخت ها بهصورت مرحله ای و پس از پیشرفت هر مرحله از پروژه انجام شود بهصورت دقیق آن را مکتوب کنید همچنین نحوه پرداخت را بهطور شفاف بیان کنید، چک، انتقال از طریق حساب، ارزی و …
آورده غیرنقدی
- زمین (با سند رسمی): اگر آورده یکی از طرفین زمین به منظور احداث کارخانه است، حتما سند رسمی زمین را بررسی کنید که طرف قرارداد مالک رسمی آن باشد همچنین زمین را از نظر جایگذاری در نقشه و سند مورد بررسی قرار دهید. حتما توجه کنید که ملک ارائه شده در رهن یا توقیف نباشد. ملک را بهصورت کامل ریشه یابی کنید و از سلامت آن اطمینان حاصل کنید.
- ماشینآلات: در مورد نوع، تعداد و کارایی ماشین آلاتی که طرف مقابل متعهد تامین آن می شود از نظر کارشناسان فنی و مهندسی استفاده کنید، نوع و مشخصات فنی ماشین آلات را بهصورت دقیق و کامل در قرارداد ذکر کنید.
- دانش فنی: گاهی آورده یکی از طرفین، تخصص اوست. تخصص دارای ارزش و اعتبار است، حتما تخصصی که به عنوان آورده از سوی طرفین قرارداد ارائه می شود را صحت سنجی کرده و مورد آزمایش قرار دهید و نوع تخصص، وظایف متخصص و خواسته های خود از او را بهطور شفاف و روشن در قرارداد بیان کنید.
- مجوزها: اخذ برخی مجوزها نیاز به صرف هزینه، وقت، انرژی و تخصص دارد، پس تعهد به اخذ مجوز میتواند بهعنوان آورده قرار گیرد. نوع مجوز، زمان بندی اخذ مجوز و ضمانت اجراهای لازم در صورت عدم توانایی در اخذ مجوز را در قرارداد پیش بینی کرده بطور دقیق ذکر کنید.
سهم سود و زیان
بسیاری از روابط کاری و تجاری حتی در حالی که به موفقیت های مالی قابل توجهی هم دست پیدا می کنند تنها به دلیل عدم شفافیت در موضوعات مالی بهخصوص میزان سهم هر یک از طرفین در سود و زیان حاصل از پروژه یا تقسیم سود و زیان به گونه ای که یکی از طرفین رضایت کافی را ندارد با شکست مواجه می شود .بنابراین تعیین دقیق میزان سود و زیان حاصل از شراکت و فعالیت اقتصادی بسیار حائز اهمیت است، چرا که بهطور معمول هدف از فعالیت اقتصادی و مشارکت منتفع شدن طرفین از مسائل مالی است.
در نتیجه بندی را در قرارداد به تعیین میزان دقیق سود و زیان های احتمالی پروژه مشارکت در ساخت اختصاص دهید و بهطور کاملا شفاف به آن پرداخته و تمام موافقت هایی که در این موضوع حاصل میگردد را بهصورت مکتوب در قرارداد درج کنید.
مدت در قرارداد
یکی از مهم ترین بند های هر قراردادی بند مدت قرارداد است. زمان آغاز به کار پروژه، مدت زمان ساخت، تحویل و بهره برداری و … . در مورد درج مدت در مورد هر یک از تعهدات مندرج در قرارداد کاملا وسواس داشته باشید و نهایت دقت را در آن به کار بگیرید. در مورد پیش بینی و زمان بندی مراحل مختلف پروژه حتما چالشهای انجام هر تعهد مثل چالش های فنی، مالی و قانونی را مورد توجه قرار داده و با دقت نسبت به تعیین آن ها عمل کنید. چرا که عدم ایفای تعهد در مدت مشخص بعضا می تواند برای طرف مقابل حقی مانند فسخ قرارداد را به دنبال داشته و بار حقوقی و مالی هنگفتی را به هر یک از طرفین وارد آورد.
مدت ساخت و تحویل:
پیشنهاد می شود برای ایفای هر مرحله از تعهدات مندرج در قرارداد زمانی خاص را مشخص کنید، به اصطلاح زمانبندی را خرد کرده و برای انجام هر مرحله از قرارداد بازه زمانی را مشخص کنید. این عمل در صورت بروز اختلافات حقوقی آتی بخصوص در مورد ایجاد حق فسخ های پیش بینی شده می تواند دارای اهمیت باشد.
مدت بهرهبرداری:
مدت زمانی که طرفین قرارداد مجوز بهره برداری از پروژه را دارند بهصورت دقیق و با بیان امکان و شرایط تمدید در قرارداد ذکر کنید.
نکات حقوقی مهم در تنظیم قرارداد مشارکت در ساخت کارخانه
یکی از مهم ترین نکات نگارش و تنظیم هر قرارداد، بررسی مسائل حقوقی و پیش بینی چالشهایی است که ممکن است از منظر قانونی و حقوقی در هر پروژه ای رخ دهد. هدف وکلای متخصص در زمینه نگارش و تنظیم قرارداد مشارکت در ساخت رساندن ریسک های این قرارداد به حداقل است. از این رو مسائلی چون حق فسخ و یا مراجع حل اخلاف در صورت بروز هر گونه اختلاف مابین طرفین قرارداد و نوع تضامین و همچنین روش های وصول آن بسیار مهم بوده و درج دقیق این موضوعات در قرارداد می تواند نتایج حقوقی متفاوتی را برای هر یک از طرفین به دنبال داشته باشد.
پیش بینی حق فسخ
فسخ در قرارداد مشارکت در ساخت زمانی رخ می دهد که اختلالی در روند اجرای تعهدات هر یک از طرفین بهوجود آید و یا اختلافاتی میان آنها وجود داشته باشد.
«فسخ» به معنای بر هم زدن یا انحلال یکطرفه قرارداد و تعهد است، یعنی اینکه یک طرف به طور مستقل میتواند حق فسخ خود را اعمال نماید، بدون اینكه نیازی به رضایت طرف دیگر باشد.
همین موضوع کافیست تا به اهمیت پیش بینی حق فسخ در قرارداد مشارکت در ساخت پی برده و نهایت دقت را در مورد درج این حق در قرارداد به کار ببرید.
درست است که قراردادی که با اراده طرفین و بصورت قانونی منعقد شده دارای اعتبار بوده و به راحتی قابل فسخ نیست، اما گاهی حق فسخ می تواند تضمین کننده حقوق طرفین باشد.بهطور مثال می توانید یک نمونه رای فسخ قرارداد مشارکت در ساخت را مورد مطالعه قرار دهید.
فسخ قرارداد مشارکت در ساخت دارای پیچیدگی های فنی و حقوقی بسیاری بوده که پیش بینی و درج درست شرایط فسخ در قرارداد می تواند از ضرر و زیان های هنگفت مالی جلوگیری کند.
عدم پیش بینی حق فسخ، یکی از اشتباهات رایج است. پیشنهاد میشود شرایط فسخ یکطرفه، توافقی و مدت زمان اجرای حق فسخ دقیقاً ذکر شود.
تعیین مرجع حل اختلاف
در هر قراردادی احتمال بروز اختلاف ما بین طرفین قرارداد وجود دارد. قرارداد مشارکت در ساخت نیز از این قاعده مستثنی نیست.
رسیدگی به اختلافات حقوقی با توجه به نوع اختلاف و ویژگی های آن در صلاحیت مراجع مختلف دادگستری، شبه دادگستری و غیر دادگستری قرار می گیرد. از مزایای قراردادهای خصوصی مانند قرارداد مشارکت در ساخت، امکان تعیین مرجع صالح برای حل اختلاف ما بین طرفین قرارداد توسط طرفین قرارداد است. اشخاص ذی سمت در قرارداد می توانند حل اختلاف را به داور یا دادگاه واگذار کنند. انتخاب هر کدام از روشهای داوری یا دادگستری دارای ظرایف و نکات بسیار مهمی است که در ادامه به بیان آن خواهیم پرداخت.
داوری
شرط داوری در قرارداد مشارکت در ساخت، بندی است که طرفین (مالک و سازنده) برای حل و فصل اختلافات احتمالی به جای دادگاه، به یک داور یا هیئت داوری متخصص و مورد اعتماد ارجاع داده میشوند تا با سرعت و تخصص، رأی مقتضی را صادر کنند تا از بروز موانع و تعلل در اجرای پروژه جلوگیری شود؛ اجرای رای داوری مراحل و تشریفات قانونی خود را دارد. این شرط باید دقیق و با رعایت شرایط قانونی (مثل اهلیت داور و عدم نفع شخصی) در متن قرارداد قید شود و معمولاً شامل تعیین داور، تعیین نحوه انتخاب داور در صورت عدم توافق، حدود اختیارات داوری و نحوه ابلاغ رای داور است.
با توجه به پیچیدگیهای استفاده از داور در قراردادهای مشارکت در ساخت کارخانه، گروه حقوقی اقدامی علاوه بر تنظیم و نگارش قراداد مشارکت در ساخت، داوری در این قراردادها را نیز بهصورت تخصصی انجام میدهد.
مزایای داوری
- سرعت بالا: فرآیند داوری معمولاً بسیار سریع تر از دادگاههای عمومی است و از اطاله دادرسی جلوگیری میکند.
- تخصص داوران: داوران (که غالباً متخصص صنعت ساخت و ساز هستند) میتوانند درک عمیقی از پیچیدگیهای فنی و قراردادی پروژه داشته باشند و تصمیمات آگاهانه تری بگیرند.
- محرمانگی: جلسات و اطلاعات داوری محرمانه باقی میمانند و از انتشار جزئیات مالی و فنی پروژه جلوگیری میشود.
- کاهش هزینه ها: در دراز مدت، هزینههای داوری نسبت به دادگاه ها (مانند هزینههای دادرسی، وکیل و…) کمتر است.
- انعطاف پذیری: طرفین میتوانند فرآیند داوری را متناسب با نیازهای خود تنظیم کنند.
معایب داوری
- هزینه اولیه: ممکن است هزینههای اولیه داوری (حقالزحمه داور و مرکز داوری) نسبت به برخی دعاوی دادگاهی بالاتر باشد.
- احتمال عدم بی طرفی: اگر داور به درستی انتخاب نشود، ممکن است جانب دارانه عمل کند.
- محدودیت در فرجام خواهی: آرای داوری معمولاً قابلیت فرجام خواهی کمتری نسبت به احکام قضایی دارند، اگرچه قابلیت نقض (ابطال) وجود دارد.
- پیچیدگی در انتخاب: اگر در قرارداد داور مشخص نشده باشد، انتخاب داور پس از بروز اختلاف میتواند خود به یک نزاع جدید تبدیل شود.
- اجرای رای: در صورت عدم اجرای داوطلبانه رأی داوری، نیاز به صدور اجراییه از دادگاه خواهد بود.
- نتیجه گیری: شرط داوری راهکاری کارآمد برای حل و فصل سریع و تخصصی اختلافات مشارکت در ساخت است، اما نیازمند انتخاب دقیق داور و تنظیم دقیق بند داوری در قرارداد برای جلوگیری از چالشهای احتمالی است.
دادگاه صالح
طبق اصل 34 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران دادخواهی حق مسلم هر فرد است و هر کس می تواند به منظور دادخواهی به دادگاه های صالح رجوع نماید. همه افراد ملت حق دارند اینگونه دادگاه ها را در دسترس داشته باشند و هیچکس را نمی توان از دادگاهی که به موجب قانون حق مراجعه به آن را دارد منع کرد. از مزیت های قرارداد خصوصی این است که طرفین قرارداد این حق را دارند که بهطور مشخص در قرارداد ذکر کنند در صورت بروز اختلاف کدام دادگاه از نظر محلی صالح به رسیدگی است. (مثلا: دادگاه عمومی و حقوقی شهرستان …) در صورت عدم تعیین صلاحیت محلی دادگاه خدشه ای به صلاحیت دادگاه وارد نبوده و طبق قانون با توجه به نوع اختلاف و دعوای به وجود آمده دادگاه صالح به رسیدگی تعیین خواهد شد.
ضمانت اجرا
به صورت معمول در قراردادها برای عدم ایفای تعهدات هر یک از طرفین جریمه ها و مواردی پیش بینی می شود که در صورت عدم وجود ضمانت اجرا برای آنها عملا این جریمهها بلا استفاده است و هیچ خاصیت تضمینی ندارد.
در قرارداد مشارکت در ساخت کارخانه ضمانت اجراهای مختلفی وجود دارد. مانند: جریمه های تاخیر(وجه التزام)، تضمین حسن انجام کار و فسخ قرارداد با شرایط مشخص. همچنین ابزارهای متعدد تضمینی نیز مانند: چک، سفته، ضمانت نامه بانکی و وثیقه ملکی وجود دارند که می توان در قرارداد هریک را بهصورت مکتوب و مشخص درج کرد تا اهداف طرفین را در پوشش و وصول خسارات ناشی از عدم ایفای تعهدات ناشی از قرارداد تامین کنند.
انواع ضمانت اجراها
با توجه به نوع و موضوع هر قرارداد ضمانت اجراهای متفاوت و متعددی وجود دارد که در ادامه به توضیح این ضمانت اجراها میپردازیم.
1. ضمانت اجرای عدم انجام تعهد
- وجه التزام(خسارت تاخیر): مبلغی مشخص که طرفین در ازای هر روز، هفته یا ماه تاخیر در انجام تعهد به طرف دیگر میپردازند.
- حق فسخ قرارداد: به طرفی که این حق برای او در قرارداد ذکر شده این اجازه را می دهد که در صورت عدم انجام تعهد مورد نظر از سوی طرف مقابل، قرارداد را فسخ کند.
- جبران خسارت: هر یک از طرفین موظفاند ضرر و زیان وارده از عدم ایفای تعهد یا ایفای تعهد بصورت نامطلوب را جبران کنند. (مثال: در صورت عدم استفاده از مواد اولیه یا قطعات بی کیفیت یا غیر استاندارد)
- توقف پروژه: یکی از ضمانت اجراهای مرسوم پیش بینی امکان توقف پروژه تا رفع موانعی است که توسط طرف مقابل به وجود آمده یا برطرف نشده است.
2.ضمانت حسن انجام کار
- تعهد به رفع نقص: طرفین موظف هستند هرگونه نقص کمی یا کیفی که در حیطه تعهدات آنان است را برطرف کنند.
ابزارهای تضمین
حال که با انواع ضمانت اجراها در قرارداد آشنا شدید این موضوع را باید مدنظر قرار داد که هر ضمانت اجرایی برای عملی شدن و به اجرا رسیدن نیاز به ابزاری برای وصول دارد که در ادامه به 4 مورد از آن ها اشاره خواهیم کرد.
1. چک تضمین
یکی از رایج ترین ابزارها برای تضمین حسن انجام کار یا خسارات وارده بر اثر تاخیر در انجام تعهد است.
2. سفته
برای وصول مطالبات در صورت تأخیر یا عدم انجام تعهد مورد استفاده قرار میگیرد.
3. ضمانت نامه بانکی
سندی است که به درخواست مشتری توسط بانک صادر می شود. در واقع نوعی قرارداد ضمانت است که به شخص ثالث (ذینفع) اجازه می دهد در صورتی که درخواست کننده سند (مشتری) از انجام تعهد سر باز زد یا به نحوی به تعهدات ناشی از قرارداد عمل ننمود نسبت به وصول مبلغ مندرج در آن اقدام نماید.
4. وثیقه ملکی
می توان یک دارایی غیر منقول مانند زمین، خانه یا مغازه را در نزد نهادهای قانونی یا بانکی به عنوان تضمینی برای انجام یک تعهد یا پرداخت بدهی گرو گذاشت. این وثیقه اطمینان می دهد که در صورت عدم ایفای تعهد توسط وثیقه گذار، ذینفع می تواند از محل فروش آن طلب خود یا خسارات وارده را وصول کند.
این ضمانتها باید به صورت شفاف در قرارداد ذکر شوند تا در صورت بروز اختلاف، بتوان به آنها استناد کرد و از ضررهای مالی جلوگیری نمود.
نمونه قرارداد مشارکت در ساخت کارخانه (بررسی و توضیح بند به بند)
ریسکها و چالشهای معمول در قرارداد مشارکت
هر قرارداد و بهطور کلی هر فعالیت اقتصادی که منافع مالی را برای طرفین به دنبال دارد با چالش ها و ریسک هایی همراه است. سرمایه گذاری و فعالیت اقتصادی هیچ گاه بدون ریسک امکان پذیر نیست اما می توان با نگارش و تنظیم یک قرارداد مناسب و پیش بینی چالش ها و ریسک های موجود خطرات و عوارض این دست فعالیت ها را به کمترین میزان ممکن رساند. در ادامه به برخی از این چالش ها و ریسک ها خواهیم پرداخت.
اختلاف در مدیریت
نبود ساختار مدیریتی مشخص، پروژه را فلج میکند. اگر هر پروژه را یک کار تیمی در نظر بگیریم که هر یک از اعضای آن وظایفی مشخص را دنبال می کنند، قطعا مانند هر کار گروهی دیگری نیاز به مدیریت و هماهنگی کامل بین اعضا وجود دارد. امروزه مدیریت بهصورت یک علم درآمده و در سطوح عالی تدریس می شود. وجود یک مدیریت منسجم و کاردان که با تکیه بر تجارب، تخصص و استفاده از مهره های خبره بتواند پروژه را به هدف نهایی خود برساند تا حدود بسیار زیادی ریسکها را کاهش خواهد داد. مدیریت مناسب با پیشبینی هزینهها، چالشهای فنی و تخصصی و تنظیم و تهیه مسیر راه و روشهای انجام کار و با برقراری نظم بین اعضای مختلف تیم میتواند نقش مهمی را در موفقیت یک پروژه ایفا کند.
افزایش هزینههای ساخت
اگر تعدیل هزینه پیشبینی نشود، اختلافات شدید به وجود آمده و باعث توقف پروژه و ضرر و زیان هنگفت برای هر یک از طرفین میشود. با توجه به وضعیت اقتصادی کشور ما، تورم شدید و عدم ثبات اقتصادی در کشور باعث افزایش قیمت روزانه مواد اولیه، مصالح، املاک، دستمزدها و … می شود.
عدم پیش بینی این دست چالش ها قطعا پروژه را با کمبود منابع مالی شدید مواجه خواهد کرد. تعدیل نیرو، اخذ تسهیلات بانکی، جذب سرمایه گذار و … شاید راهحل موقتی برای جلوگیری از تعطیلی پروژهها باشد اما راه حل حتمی برای نجات یک پروژه نیست.
زیرا که اخذ وام می تواند زمانبر باشد، تضمینی برای جذب سرمایه گذار نیست و تعدیل نیرو پیشرفت پروژه را کند می کند. در نتیجه بهترین راه پیش بینی چنین چالش هایی قبل از شروع پروژه و هنگام تنظیم قرارداد مشارکت در ساخت است.
خروج ناگهانی شریک
اصولا ذات انعقاد یک قرارداد بر این امر استوار است که طرفین آن به قرارداد وفادار بوده و به تعهدات خود طبق آنچه که منعقد نمودهاند عمل کنند. اما گاهی حق خروج یکطرفه از قرارداد به حکم قانون یا بنا بر توافق طرفین با عنوان حق فسخ در قرارداد درج می شود و با توجه به شرایط، یکی از طرفین این حق را دارد که از قرارداد خارج شود. اگر این حق و راه خروج طرفین از قرارداد پیشبینی نشود، در صورت بروز اختلاف یا عدم توانایی هر یک از طرفین در انجام تعهدات، پروژه بهصورت بلاتکلیف و با تحمیل ضررهای هنگفت به سمت نابودی و تعطیلی خواهد رفت.
دعاوی قضایی طولانی
یک قرارداد مشارکت در ساخت ضعیف که بدون توجه به مواردی که قبلا ذکر شد تنظیم شده است، میتواند باعث هدر رفت سرمایه و تمام آورده های طرفین شود و هر دو طرف را برای سال ها درگیر دعاوی حقوقی متعدد و پر هزینه کرده و گاهی پس از گذشت سال ها و نابودی تمام سرمایه، نتیجه مناسب قانونی نیز حاصل نگردد. همیشه به یاد داشته باشید که پیشگیری بهتر از درمان است.
یک قرارداد مناسب، تخصصی و فنی می تواند سرمایه و کار شمارا نجات داده و باعث پیشرفت یک پروژه و رسیدن به اهداف اقتصادی آن بهصورت کامل و با رضایت طرفین شود.
جمع بندی
قرارداد مشارکت در ساخت کارخانه، قلب تپنده هر پروژه صنعتی مشترک است. تنظیم اصولی این قرارداد از اختلافات سنگین و پر هزینه جلوگیری کرده، امنیت سرمایه را تضمین و مسیر ساخت و بهره برداری را شفاف می سازد. یک قرارداد مناسب که توسط یک فرد متخصص تنظیم شده می تواند با پیش بینی چالش های موجود از ضررهای هنگفت و نابودی سرمایه جلوگیری کند. تنظیم و نگارش قرارداد مشارکت در ساخت کارخانه یک موضوع تخصصی است که با توجه به پیچیدگی ها و مسائل مختلفی که عنوان شد بهتر است تنظیم آن را به یک وکیل متخصص در تنظیم این نوع قرارداد ها واگذار کنید.
گروه حقوقی اقدامی با استفاده از وکلای مجرب و متخصص و با سال ها تجربه موفق در زمینه تنظیم، نگارش، آسیب شناسی قراردادهای آماده و داوری انواع قراردادهای مشارکت در ساخت آماده ارائه مشاوره و خدمات تخصصی حقوقی به شماست.
با استفاده از راههای تماس با ما در سایت می توانید با ما در ارتباط باشید.
سوالات متداول
آیا قرارداد مشارکت در ساخت کارخانه حتماً باید رسمی باشد؟
بسته به نوع سند قرارداد ( دفترچهای، زردرنگ یا سبزرنگ) متفاوت است، اسناد سبزرنگ نیاز به ثبت رسمی در دفترخانه اسناد رسمی دارند.
آیا میتوان سهم سود را متفاوت از سهم سرمایه تعیین کرد؟
بله، طبق ماده ۱۰ قانون مدنی، توافق طرفین ملاک است بهشرطی که مخالف قوانین نباشد.
در صورت اختلاف، داوری بهتر است یا دادگاه؟
در پروژههای صنعتی، داوری تخصصی معمولاً سریعتر و کمهزینهتر است.
آیا میتوان بدون وکیل قرارداد را تنظیم کرد؟
امکانپذیر اما به شدت پرریسک است؛ توصیه میشود قراردادتان را در حضور یک وکیل قرارداد مشارکت در ساخت تنظیم کنید.
برای تضمین چک بهتر است یا سفته؟
انتخاب ابزار تضمین وابسته به نقش شما (گیرنده/دهنده تضمین)، سازوکار وصول، و نحوه تنظیم تعهدات است؛ متن بند تضمین از خود ابزار مهمتر است.